પુણે: મહારાષ્ટ્રમાં BMC સહિત 29 મ્યુનિસિપલ ચૂંટણીઓએ રાજ્યના રાજકારણને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યું છે. 2024ની લોકસભા અને વિધાનસભા ચૂંટણી માટે સ્થિર લાગતા ગઠબંધનો મ્યુનિસિપલ ચૂંટણીઓ નજીક આવતાં પત્તાના ઢગલા જેમ તૂટી રહ્યા છે. સત્તાની ગતિશીલતા હવે રાજ્ય સ્તરથી શહેરી રાજકારણ તરફ સ્થળાંતરિત થઈ રહી છે, અને પુણે આ પરિવર્તનનું મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. પુણે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની ચૂંટણીમાં ઉભરેલા ગઠબંધન મોડેલ મહારાષ્ટ્રના રાજકારણના ભવિષ્યને આકાર આપશે તેવી અપેક્ષા છે.
પુણેમાં ત્રણ ધ્રુવ, ત્રણ પ્રયોગ, ત્રણ માર્ગ
પુણે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની ચૂંટણીઓએ મહારાષ્ટ્રના પરંપરાગત દ્વિધ્રુવી રાજકારણને તોડી નાખ્યું છે, જેનાથી ત્રણ અલગ અલગ ગઠબંધનો માટે એક મંચ મળ્યું છે. અત્યાર સુધી, રાજ્યનું રાજકારણ મહાયુતિ અને મહા વિકાસ અઘાડીની આસપાસ ફરતું હતું, પરંતુ પુણેમાં ત્રીજો માર્ગ ખુલ્યો છે.
• ભાજપ અને એકનાથ શિંદેની શિવસેના સાથે ચૂંટણી લડી રહ્યા છે.
• પવાર પરિવાર – અજિત પવાર અને શરદ પવાર – ફરી એકવાર એક જ મંચ પર.
• કોંગ્રેસે પુણેમાં ઠાકરે ભાઈઓ (ઉદ્ધવ અને રાજ) સાથે જોડાણ પસંદ કર્યું છે.
આનો અર્થ એ થયો કે લોકસભા કે વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં જે સમીકરણોની કલ્પના નહોતી કરવામાં આવી તે મ્યુનિસિપલ ચૂંટણીઓમાં વાસ્તવિકતા બની ગયા છે. લોકસભા-વિધાનસભા ગઠબંધન, મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનનું વિઘટન. ૨૦૨૪ની લોકસભા અને વિધાનસભા ચૂંટણીમાં બે મુખ્ય ગઠબંધનો સામસામે હતા—
• મહાયુતિ: ભાજપ, શિંદેની શિવસેના અને અજિત પવારની એનસીપી
• મહાવિકાસ આઘાડી: કોંગ્રેસ, ઉદ્ધવ ઠાકરેની શિવસેના (યુબીટી) અને શરદ પવારની એનસીપી
પરંતુ આ ગઠબંધનો મ્યુનિસિપલ ચૂંટણીમાં એક થવામાં નિષ્ફળ રહ્યા. મહાયુતિ 29 મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોમાંથી માત્ર ૧૫માં જ એક થઈ ગઈ છે, જ્યારે ૧૪માં તેના ઘટક પક્ષો એકબીજા સામે લડી રહ્યા છે. અજિત પવારની એનસીપી લગભગ દરેક શહેરમાં પોતાના અલગ અલગ માર્ગે ચાલી ગઈ છે. આ દરમિયાન, મહાવિકાસ અઘાડી પક્ષો વિવિધ શહેરોમાં અલગ અલગ વ્યૂહરચના સાથે મેદાનમાં ઉતર્યા છે.
પુણે મોડેલ: જ્યાં મહાયુતિ તૂટી ગઈ અને પવાર ફરી જોડાયા
પુણે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની ચૂંટણીમાં મહાયુતિ ત્રિપુટી તૂટી રહી હોય તેવું લાગે છે. અહીં, ભાજપ અને શિંદેની શિવસેના સાથે છે, પરંતુ અજિત પવારની એનસીપી આ ગઠબંધનમાંથી ખસી ગઈ છે. ભાજપ અને શિંદે જૂથ વચ્ચે બેઠકોની વહેંચણી અંગે ઝઘડો સામે આવ્યો છે.
• પુણેની 165 બેઠકોમાંથી, ભાજપ શિંદેની શિવસેનાને 16 બેઠકો આપી રહી છે.
• જ્યારે શિંદે જૂથે 60 બેઠકો પર ઉમેદવારો ઉભા રાખ્યા છે.
બીજી તરફ, અજિત પવારે તેમના કાકા શરદ પવાર સાથે હાથ મિલાવીને રાજકીય આશ્ચર્ય સર્જ્યું છે.
• પુણે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની ૧૬૫ બેઠકોમાંથી,
• અજિત પવારની એનસીપી ૧૩૦ બેઠકો પર ચૂંટણી લડી રહી છે
• શરદ પવારની એનસીપી (એસપી) 35 બેઠકો પર ચૂંટણી લડી રહી છે.
આ ગઠબંધન એનસીપીના પરંપરાગત ગઢમાં નવી રાજકીય ઉર્જાનો સંચાર કરી શકે છે. કોંગ્રેસ ઠાકરે બંધુઓ સાથે છે, પરંતુ ફક્ત પુણેમાં. જ્યારે મુંબઈમાં, કોંગ્રેસે ઉદ્ધવ ઠાકરે અને રાજ ઠાકરે વચ્ચેના સંભવિત જોડાણથી પોતાને દૂર રાખ્યા છે, ત્યારે પુણેમાં, કોંગ્રેસે ઠાકરે બંધુઓ સાથે ચૂંટણી લડવાની તૈયારી કરી છે. આનો અર્થ એ છે કે મુંબઈ અને પુણેમાં કોંગ્રેસની રણનીતિઓ અલગ છે. પુણેમાં આ સમીકરણ સૂચવે છે કે ભવિષ્યમાં શહેરી રાજકારણમાં નવા પ્રયોગો જોવા મળી શકે છે.
કોને ફાયદો, કોને નુકસાન?
હાલમાં, પુણે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન ભાજપ પાસે છે. 2017ની ચૂંટણીમાં 162 બેઠકોમાંથી—
ભાજપ: 97
NCP: 39
શિવસેના: 10
કોંગ્રેસ: 10
MNS: 2
AIMIM: 1
અપક્ષ: 3
ભાજપનો પુણેમાં પહેલો મેયર હતો અને હવે તે દરેક કિંમતે આ ગઢનું રક્ષણ કરવા માંગે છે. આ જ કારણ છે કે શિંદે સાથે જોડાણ હોવા છતાં આંતરિક તણાવ ચાલુ રહે છે. બીજી બાજુ, અજિત પવાર અને શરદ પવારના એકસાથે પાછા ફરવાની અસર પુણે સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં. તે થાણે, પુણે, નાસિક, છત્રપતિ સંભાજીનગર અને નાગપુર જેવા મુખ્ય શહેરી વિસ્તારોના રાજકારણ પર પણ અસર કરી શકે છે.
આવનારા સંકેતો
પુણેમાં રચાયેલ આ નવું ગઠબંધન મોડેલ ફક્ત મ્યુનિસિપલ ચૂંટણીઓ પૂરતું મર્યાદિત નથી. આ પ્રયોગને મહારાષ્ટ્રના ભાવિ રાજકારણનું પૂર્વાવલોકન માનવામાં આવી રહ્યું છે. મુંબઈ અને પુણેમાં ઠાકરે બંધુઓ વચ્ચેની નિકટતા, પવાર પરિવારમાં સમાધાન અને મહાયુતિમાં આંતરિક વિખવાદ – આ બધા સૂચવે છે કે આગામી ચૂંટણીઓમાં ગઠબંધન રાજકારણ સંપૂર્ણપણે નવું સ્વરૂપ ધારણ કરવા જઈ રહ્યું છે. પુણેમાં જે બનશે તે આવતીકાલે મહારાષ્ટ્રના રાજકીય પરિદૃશ્યને આકાર આપી શકે છે.
