તાજેતરના સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના અહેવાલમાં ભારતને AI વાઇબ્રેન્સીમાં વૈશ્વિક સ્તરે ત્રીજા ક્રમે – યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ચીન પછી સ્થાન આપ્યું હતું. દેશના વધતા સંશોધન ઉત્પાદન અને સક્રિય સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ પર આ ઉપલબ્ધીએ પ્રકાશ પડ્યો હતો. ભારત એક મજબૂત અને આત્મનિર્ભર કૃત્રિમ બુદ્ધિ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાના પ્રયાસોને વેગ આપી રહ્યું છે, સરકાર દેશને વૈશ્વિક AI પાવરહાઉસમાં રૂપાંતરિત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી રજૂ કરી રહી છે. IndiaAI મિશન અને અન્ય ડિજિટલ નવીનતા કાર્યક્રમો દ્વારા, કેન્દ્ર કમ્પ્યુટિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વધારવા, સ્વદેશી AI મોડેલોને પોષવા અને કૃષિ, આરોગ્યસંભાળ, શિક્ષણ અને શાસન જેવા ક્ષેત્રોમાં સ્માર્ટ ટેકનોલોજીની ઍક્સેસને વિસ્તૃત કરવાની યોજના ધરાવે છે.
કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) એ “ડિજિટલ ઇન્ડિયા” અને “વિકસિત ભારત 2047” વિઝન હેઠળ AI ને ભારતના ડિજિટલ પરિવર્તનના મુખ્ય ડ્રાઇવર તરીકે સ્થાન આપ્યું છે. સત્તાવાર અંદાજ મુજબ, AI 2035 સુધીમાં ભારતના અર્થતંત્રમાં $1.7 ટ્રિલિયન જેટલું ઉમેરી શકે છે. ટેક ઉદ્યોગ, જે પહેલાથી જ લગભગ છ મિલિયન વ્યાવસાયિકોને રોજગારી આપે છે, 2025 ના અંત સુધીમાં વાર્ષિક આવકમાં $280 બિલિયનને વટાવી જવાનો અંદાજ છે.
ડિજિટલ શ્રમસેતુ અને ફાઉન્ડેશનલ મોડેલ ડેવલપમેન્ટ પહેલ જેવા કાર્યક્રમો AI સંશોધનને મજબૂત બનાવી રહ્યા છે અને શૈક્ષણિક નવીનતા અને વાસ્તવિક દુનિયાના ઉપયોગ વચ્ચેના અંતરને દૂર કરી રહ્યા છે. સરકાર ઉદ્યોગસાહસિકતા અને કૌશલ્ય વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો પણ ઉદ્દેશ્ય ધરાવે છે જેથી ટેકનોલોજીકલ લાભો સમાવિષ્ટ અને સમાન હોય.
ઉદ્યોગના ડેટા આ ગતિને રેખાંકિત કરે છે: ભારતમાં 1,800 થી વધુ ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર્સ છે, જેમાં 500 થી વધુ AI માં વિશેષતા ધરાવે છે. દેશના 1.8 લાખ સ્ટાર્ટઅપ્સમાંથી, 89% એ ગયા વર્ષે AI-સંચાલિત ઉત્પાદનો અથવા સેવાઓ રજૂ કરી હતી. NASSCOM ના AI દત્તક સૂચકાંક 2025 અહેવાલ આપે છે કે 87% ભારતીય સાહસો AI સાધનોને એકીકૃત કરી રહ્યા છે, જ્યારે ઓટોમોબાઈલ, બેંકિંગ, છૂટક અને આરોગ્યસંભાળ જેવા ક્ષેત્રો દત્તક લેવાના પ્રયાસોમાં આગળ છે.
વિશ્લેષકો કહે છે કે નીતિ સમર્થન, ખાનગી નવીનતા અને પ્રતિભા વિકાસનું સંકલન આગામી દાયકામાં ભારતને વિશ્વના સૌથી પ્રભાવશાળી AI અર્થતંત્રોમાં સ્થાન આપી શકે છે, જે “2047 સુધીમાં વિકસિત ભારત” તરફ તેની કૂચને મજબૂત બનાવી શકે છે.
