નવી દિલ્હી: એલોન મસ્ક માલિકીના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ (અગાઉનું ટ્વિટર) અને ભારત સરકાર વચ્ચે ચાલી રહેલા વિવાદમાં મોટો વળાંક આવ્યો છે. આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ટૂલ ‘Grok’ દ્વારા અશ્લીલ અને આપત્તિજનક તસવીરો બનાવવાના મામલે ભારત સરકારના કડક વલણ બાદ પ્લેટફોર્મે પોતાની ભૂલ સ્વીકારી છે. સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ‘X’ એ અત્યાર સુધીમાં 600થી વધુ એકાઉન્ટ્સ કાયમી ધોરણે બંધ કરી દીધા છે અને આશરે 3,500 જેટલી વિવાદાસ્પદ પોસ્ટ્સ હટાવી દીધી છે.

Grok Obscene Images Row: શું છે સમગ્ર વિવાદ?

તાજેતરમાં ‘X’ ના AI ચેટબોટ ‘Grok’ નો ઉપયોગ કરીને મહિલાઓની નગ્ન અને અશ્લીલ તસવીરો (Deepfakes) બનાવવાની ઘટનાઓ સામે આવી હતી. આ મામલે રાજ્યસભા સાંસદ પ્રિયંકા ચતુર્વેદીએ કેન્દ્રીય આઈટી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવને પત્ર લખીને ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે ગ્રોક ફીચરનો ઉપયોગ કરીને નકલી એકાઉન્ટ્સ દ્વારા મહિલાઓની ગરિમાને ઠેસ પહોંચાડવામાં આવી રહી છે. આ ફરિયાદ બાદ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) એ 2 જાન્યુઆરીએ ‘X’ ને નોટિસ પાઠવીને 72 કલાકમાં જવાબ માંગ્યો હતો.

ભારતીય કાયદાનું પાલન કરવાની ખાતરી

સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, ‘X’ એ સ્વીકાર્યું છે કે તેના પ્લેટફોર્મ પર સુરક્ષાના ધારાધોરણોમાં ખામી રહી ગઈ હતી. કંપનીએ ખાતરી આપી છે કે તે ભારતીય આઈટી એક્ટ, 2000 અને આઈટી રૂલ્સ, 2021નું સંપૂર્ણ પાલન કરશે. પ્લેટફોર્મે વધુમાં જણાવ્યું છે કે ભવિષ્યમાં Grok AI દ્વારા કોઈપણ પ્રકારની અશ્લીલ કે વાંધાજનક સામગ્રી જનરેટ ન થાય તે માટે ટેકનિકલ ફેરફારો કરવામાં આવી રહ્યા છે. અત્યારે આ સુવિધાને મર્યાદિત કરીને માત્ર પેઇડ સબ્સ્ક્રાઇબર્સ (Premium Users) સુધી જ રાખવામાં આવી છે, જોકે તેની પર પણ કડક મોનિટરિંગ રાખવામાં આવશે.

IT મંત્રાલયની ચેતવણી: સેફ હાર્બર પ્રોટેક્શન છીનવાઈ શકે છે

ભારત સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ માટે ભારતીય કાયદાનું પાલન કરવું મરજિયાત નથી પરંતુ ફરજિયાત છે. જો ‘X’ આ મામલે યોગ્ય કાર્યવાહી કરવામાં નિષ્ફળ રહેત, તો તે આઈટી એક્ટની કલમ 79 હેઠળ મળતી ‘સેફ હાર્બર’ (Safe Harbour) સુરક્ષા ગુમાવી શકતું હતું. આ સુરક્ષા હટતા જ પ્લેટફોર્મ પર યુઝર્સ દ્વારા મૂકવામાં આવતી કોઈપણ ગેરકાયદેસર સામગ્રી માટે કંપનીના અધિકારીઓ સીધા જવાબદાર ઠરે છે અને તેમની સામે ફોજદારી કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

વૈશ્વિક સ્તરે પણ ઘેરાયું ‘X’

માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ બ્રિટન, ફ્રાન્સ, જર્મની અને મલેશિયા જેવા દેશોએ પણ ગ્રોક દ્વારા બનાવાતી અશ્લીલ સામગ્રી સામે તપાસ શરૂ કરી છે. ઇન્ડોનેશિયાએ તો આ ચેટબોટ પર અસ્થાયી પ્રતિબંધ પણ લગાવી દીધો છે. યુરોપિયન યુનિયનના અધિકારીઓએ પણ આ ઘટનાને ‘સેક્સ્યુઅલ હેરેસમેન્ટનું ઉદ્યોગીકરણ’ ગણાવીને એલોન મસ્કની કંપની સામે લાલ આંખ કરી છે.

ભારતમાં Grok Obscene Images Row ના કારણે ઊભા થયેલા વિવાદે AI ટેકનોલોજીની નૈતિકતા અને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સની જવાબદારી સામે મોટા સવાલો ઉભા કર્યા છે. સરકારના કડક વલણ બાદ હવે જોવાનું એ રહેશે કે ‘X’ તેના પ્લેટફોર્મને મહિલાઓ અને બાળકો માટે કેટલું સુરક્ષિત બનાવી શકે છે. હાલમાં મંત્રાલય પ્લેટફોર્મ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા એક્શન ટેકન રિપોર્ટની ઝીણવટભરી તપાસ કરી રહ્યું છે.