નવી દિલ્હી: ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ચીનની વધતી જતી સૈન્ય ગતિવિધિઓ અને તાઇવાનની આસપાસના તાજેતરના યુદ્ધાભ્યાસને પગલે ભારતે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે શુક્રવારે તમામ પક્ષોને ‘સંયમ જાળવવા’ (Exercise Restraint) અને એકપક્ષીય કાર્યવાહીથી દૂર રહેવા આગ્રહ કર્યો છે. નવી દિલ્હીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે આ વિસ્તારમાં શાંતિ અને સ્થિરતા જાળવવી એ વૈશ્વિક વેપાર અને દરિયાઈ સુરક્ષા માટે અનિવાર્ય છે.
Indo-Pacific Restraint: ભારતે શાંતિ અને સ્થિરતા પર આપ્યો ભાર
વિદેશ મંત્રાલયના સાપ્તાહિક પ્રેસ બ્રીફિંગ દરમિયાન પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે જણાવ્યું હતું કે, “ભારત ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રની ગતિવિધિઓ પર બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યું છે. આ ક્ષેત્રમાં આપણું મોટું આર્થિક હિત, વેપાર અને લોકો વચ્ચેના સંબંધો જોડાયેલા છે, તેથી અહીં શાંતિ જાળવવી એ અમારી પ્રાથમિકતા છે.” તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે કોઈ પણ વિવાદનો ઉકેલ બળપ્રયોગને બદલે શાંતિપૂર્ણ વાટાઘાટો દ્વારા જ આવવો જોઈએ.
ચીની સેના (PLA) દ્વારા તાજેતરમાં હાથ ધરવામાં આવેલ ‘જસ્ટિસ મિશન 2025’ હેઠળ તાઇવાનને ઘેરવા માટે મોટા પાયે હવાઈ અને દરિયાઈ ડ્રિલ્સ કરવામાં આવી હતી. આ સૈન્ય અભ્યાસમાં બોમ્બર વિમાનો અને યુદ્ધ જહાજોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચિંતા વ્યાપી છે.
પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને બદલાતું ભૂ-રાજકીય સમીકરણ
નિષ્ણાતોના મતે, ભારતનું આ નિવેદન માત્ર તાઇવાન પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે દક્ષિણ ચીન સાગરમાં ચીનના વધતા પ્રભુત્વ સામેનો સંકેત પણ છે. નોંધનીય છે કે અમેરિકામાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટ હેઠળ તાઇવાનને અબજો ડોલરના હથિયારોના વેચાણને મંજૂરી અપાઈ છે, જેનાથી ચીન ઉશ્કેરાયું છે. ભારતે આ અગાઉ પણ દક્ષિણ ચીન સાગરમાં ‘નેવિગેશનની સ્વતંત્રતા’ (Freedom of Navigation) માટે અવાજ ઉઠાવ્યો છે.
શાકસગામ વેલી અને CPEC પર ભારતનો આકરો પ્રતિકાર
આ જ પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં ભારતે પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (PoK) માં ચીનના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નિર્માણ સામે પણ આકરો વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. શાકસગામ વેલીમાં ચીન દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા ગેરકાયદે બાંધકામ અને ચીન-પાકિસ્તાન ઈકોનોમિક કોરિડોર (CPEC) ને ભારતે સાર્વભૌમત્વનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું છે. ભારતનું માનવું છે કે આ પ્રદેશો ભારતનો અભિન્ન હિસ્સો છે અને ત્યાં કોઈ પણ ત્રીજા પક્ષની દખલગીરી અસ્વીકાર્ય છે.
તાઇવાન સ્ટ્રેટમાં વધતો તણાવ અને ઇન્ડો-પેસિફિકમાં ચીનની સક્રિયતા ભારત માટે વ્યૂહાત્મક પડકાર છે. એક તરફ ભારત ચીન સાથેના સરહદી વિવાદને ઉકેલવા પ્રયત્નશીલ છે, તો બીજી તરફ આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં નિયમ-આધારિત વ્યવસ્થા (Rules-based order) જાળવવા માટે ‘Indo-Pacific Restraint’ નો આગ્રહ રાખી રહ્યું છે. આવનારા સમયમાં ક્વાડ (QUAD) દેશો સાથે મળીને ભારત આ ક્ષેત્રમાં સંતુલન જાળવવાના પ્રયાસો તેજ કરી શકે છે.
